Film o bohaterskiej siedmiodniowej obronie polskiej placówki na Półwyspie Westerplatte. Wśród dowódców trwa spór o to, czy kontynuować dalej walkę. Dla majora Sucharskiego ważne jest życie i zdrowie swoich żołnierzy. Jego zastępca Dąbrowski wyżej ceni honor żołnierski.
    "Westerplatte" należy do kanonu polskiego filmu wojennego. Jest to film niezwykły m.in. dlatego, że jest próbą rekonstrukcji wydarzeń z tych pierwszych siedmiu dni września 1939 roku. Niezwykły jest także dlatego, że powstał w miejscu, gdzie rozgrywały się dramaty polskich obrońców. Nie istniał jeszcze wówczas potężny kopiec z olbrzymim granitowym pomnikiem na Westerplatte, przez co ukształtowanie terenu w filmie odzwierciedla topografię terenu z czasów wydarzeń przedstawionych na ekranie.
    Początek filmu zaczyna się obrazem Westerplatte z samolotu, widać budowę nabrzeża Obrońców Westerplatte, widać też budowę kopca pod pomnik. Uważny obserwator dostrzeże szereg obiektów już dziś nieistniejących, a związanych z obroną Westerplatte.

    Niestety film nie przedstawia dokładnie prawdziwego obrazu walk na Westerplatte. Przede wszystkim podtrzymuje fałszywą legendę o Sucharskim, który już drugiego dnia walk załamał się psychicznie, a dowodzenie nad obroną Westerplatte przejął kpt. Franciszek Dąbrowski. Także przedstawiona kapitulacja garnizonu jest daleka od prawdy. Osią konstrukcji filmu jest konflikt mjr Sucharski - kpt Dąbrowski. Pierwsza scena filmu została nakręcona 6 lipca 1966 r. na Westerplatte, lecz wkrótce ekipa filmowa musiała opuścić półwysep, bowiem trwające prace budowlane na Westerplatte doprowadziły do tego, że miejsce to w niewielkim stopniu przypominało teren WST w 1939 r. (czego nie zrobiły koparki zrobił "artysta" prof. Haupt swoim planem zagospodarowania przestrzennego Westerplatte...). Ogółem na Westerplatte nakręcono około 20% filmu, resztę w atelier i na poligonie w Rembertowie, gdzie zbudowano wierną makietę w skali 1:1 budynku koszarowego (gdzie jest teraz??? - może ktoś wie?). Podkreślić trzeba, że aktorów dobierano wg. fizycznego podobieństwa do postaci, których role kreowali w filmie.
    Premiera odbyła się 1 września 1967 r. w Gdańsku (wcześniej oczywiście film pokazano na festiwalu w Moskwie, gdzie wyróżniony został srebrnym medalem - na złoto "sanacyjni" żołnierze widać nie zasłużyli...; Grand Prix zdobył oczywiście film radziecki "Żurnalist"). Ttylko do końca tamtego roku obejrzało go aż 2.640.000 widzów.

    Ciekawostką jest m.in. fakt, że w filmie nie pojawia się ani razu oryginalny schron placówki "Fort", a także to, że już w 1947 roku czytelnicy tygodnika "Film" w pierwszej ankiecie tego pisma domagali się realizacji filmu o obronie Westerplatte.
    Film na pewno warto mieć na półce.

---

Reżyseria: Stanisław Różewicz

Scenariusz: Jan Józef Szczepański

Muzyka: Wojciech Kilar

Zdjęcia: Jerzy Wójcik

Scenografia: Tadeusz Wybult i Wojciech Krysztofiak

Dokumentacja historyczna:

• Zbigniew Flisowski
• Michał Gawlicki
• Stefan Grodecki
• Leonard Piotrowski

Wystąpili.:

Bogumił Antczak - st.strz. Zięba
Arkadiusz Bazak - kpt. Dąbrowski
Bogusz  Bilewski - kpt. Słaby
Bohdan Ejmont - mat Rygielski
Stefan Friedmann - (żołnierz w Wartowni nr 1)
Piotr Fronczewski - leg. Krzak
Józef Fryzlewicz - strz. Ortian
Mariusz Gorczyński - strz. Czywil
Zygmunt Huebner - mjr Sucharski
Zbigniew Józefowicz - sierż. Rasiński
Jerzy Kaczmarek - plut. Baran
Mieczysław Kalenik - (oficer Kriegsmarine; kmdr Kleikamp?)
Andrzej Kozak - leg. Aniołek
Andrzej Krasicki - pułk. Henke
Adam Kwiatkowski - kpr. Domoń
Józef Łodyński - sierż. Najsarek
Józef Nalberczak - kpr. Szamlewski
Stanisław Michalski - kpr. Barański
Klemens Mielczarek - mat Sadowski
Mieczysław Milecki - por. Grodecki
Janusz Mirczewski - kpr. Kowalczyk
Jerzy Molga - kpr. Grabowski
Zdzisław Mrożewski - pułk. Sobociński
Bogdan Niewinowski - por. Pająk
Stanisław Niwiński - leg. Połeć ?
Józef Nowak - plut. Buder
Leopold R. Nowak - strz. Nowicki
Marian Opania - (żołnierz w Wartowni nr 2)
Lech Ordon - kucharz Tuczyński
Janusz Paluszkiewicz - st. sierż. Piotrowski
Ryszard  Piekarski - kpr. Stradomski
Tadeusz Pluciński - kpr. Grudziński
Bolesław Płotnicki - murarz Szwedowski
Włodzimierz Press - (żołnierz w Wartowni nr 2)
Marian Rułka - kpr. Łuczyński
Tadeusz Schmidt - chor. Gryczman
Boguslaw Sochnacki - sierż. Łopatniuk
Mieczysław Stoor - plut. Petzelt
Zdzisław Szymański - sierż. Gawlicki
Jerzy Trojan - strz. Dobies
Roman Wilhelmi - mat Bartoszak
Andzej Wykrętowicz - kpr. Bieniasz
Andrzej Zaorski - ppor. Kręgielski

w pozostałych rolach:

[powyższą listę ułożyłem wg. mojej znajomości polskich aktorów; poniżej lista aktorów których nie zidentyfikowałem w filmie - przyp. wachmistrza]

Witold Dębicki - polski żołnierz
Michal Gazda - polski żołnierz
Marian Glinka - polski żołnierz
Lech Grzmociński - żołnierz niemiecki
Andrzej Jurczak - polski żołnierz
Eugeniusz Kamiński - polski żołnierz
Sylwester Przedwojewski - polski żołnierz
Michal Szewczyk - polski żołnierz
Stefan Szmidt - polski żołnierz

i inni

Produkcja:

• ZRF "Rytm" 1967
• 96 minut (2730 m)
• Film czarno-biały

Film otrzymał Nagrody I stopnia: Ministra Kultury i Sztuki oraz Ministra Obrony Narodowej (1967), Srebrny Medal na Festiwalu w Moskwie (1967) oraz "Syrenę Warszawską" (1968), a także "Złote Grono" w Łagowie (1975). W 1968 roku czytelnicy "Filmu" nagrodzili film Złotą Kaczką.

---

Wypowiedź por. Stefana Grodeckiego
dla czasopisma "Film" nr 38, 1967
po premierze filmu "Westerplatte"

Film: Czy uważa Pan, że postacie na ekranie są podobne do autentycznych?

S. Grodecki: Tak, lecz od razu wyznam to, o czym myślałem w czasie całego filmu: Sucharski nie był wówczas tak opanowany i rozważny. Byłem przez cały czas blisko niego. Widziałem jego wahania i rozterki, jego zdenerwowanie. Musieliśmy nieraz z kapitanem Dąbrowskim przekonywać go o potrzebie dalszego oporu.

Film: Jest Pan jego antagonistą?

S. Grodecki: Zbyt formalistycznie traktował obronę Westerplatte. Sądzę, że myślał o kapitulacji już po dwóch dniach, bo wtedy zaczął o tym mówić. Uważał, że spełniliśmy obowiązek, utrzymując placówkę dłużej niż planowało dowództwo.

Oprac. wchm. '2005

---