Westerplatte - miejsce pierwszej bitwy kampanii wrześniowej, w której polski żołnierz walcząc z wielokroć silniejszym przeciwnikiem zadał mu straty co najmniej 20-krotnie większe od własnych¹, po wojnie zostało otoczone murem milczenia. Dzisiaj jest to dzisiaj ciche i smutne miejscem, które zaludnia się turystami tylko w sezonie.

Ojczyzna pamięta?

    Przyjeżdżając, czy też przypływając statkiem żeglugi przybrzeżnej na Westerplatte próżno się doszukiwać śladów zaciekłych walk z 1939 r. To co widać to smutne pozostałości, które cudem ocalały nie z wojennej pożogi, ale z zamętów powojennej historii naszego kraju. Ślady, które warto byłoby pokazać są jedynie punktami na starej i pełnej błędów planszy przy kasach. W latach 60-tych postanowiono nadać temu terenowi "historyczny wygląd", czyli rozpoczęto kompletną dewastację Westerplatte.  Na półwysep wjechały betoniarki, koparki i buldożery... Sporą część terenu wzięło wojsko, nie mniejszą port², poszerzono kanał portowy, a co po drodze stało wzięto pod młoty i kilofy. Przeszkadzały historyczne pamiątki: Wartownia Nr 2 została ostatecznie zniszczona, "Jedynka", cudem ocalała, pozostawiona została własnemu losowi, "Czwórka" przebudowana została na magazyn. Nie znajdziemy na Westerplatte dokładnych wskazań ani opisów, gdzie znajdowały się takie placówki jak "Prom"³, "Wał", "Tor", czy "Przystań", które dziesiątkowały natarcia Niemców oraz ich wypady rozpoznawcze.
    Z tego miejsca pozostała tylko dumna nazwa. Nic więcej. To nie miejsce, gdzie padły pierwsze strzały II wojny światowej. To jest miejsce, gdzie w sposób zamierzony zdewastowane bezmyślnie i bezpowrotnie wszystkie historyczne obiekty, tak aby miejsce to w niczym nie przypominało, że tutaj, 1 września 1939 r., wydarzyło się coś tak ważnego dla naszej Ojczyzny. Czego nie zrobili Niemcy, by usunąć ślady własnej nieudolności, zrobiły powojenne władze PRL, aby usunąć wszelkie znaki bohaterstwa polskiego żołnierza.
    Dziś, kiedy piszemy te słowa, żyje już tylko 5 obrońców Westerplatte. Kiedy było ich więcej i byli młodsi, pod adresem tych, którzy doprowadzili do obecnego wyglądu półwyspu Westerplatte, padały z ich ust słowa oskarżenia, dosadne, wojskowe, ale prawdziwe. Tutaj właśnie zatarto prawdziwą historię o tych co trwali, a dzięki nim Westerplatte jest znane w świecie.

Mewi Szaniec widoczny z drugiej strony kanału portowego

Mewi Szaniec

    Zacznijmy może naszą wycieczkę po półwyspie Westerplatte od najwęższego jego miejsca, czyli nasady półwyspu, a dokładnie koło Mewiego Szańca⁴[1], zbudowanego przez Francuzów w l. 1811-13⁵Przy tym forcie właśnie odpoczywali polscy żołnierze czekając po kapitulacji na odtrasportowanie ich do Gdańska. Jeden z murów zachował się do dziś. Można go obejrzeć od strony jezdni zza betonowego płotu. Na drodze tej Niemcy ustawili kolumnę polskich żołnierzy i pod ich eskortę udali się oni pod twierdzę Wisłoujście, gdzie czekał na nich autobusy. W latach 70-tych fort ten częściowo rozebrano. Nad główną bramą od strony kanału można odczytać jeszcze napis "Moeven Schanze" i datę "1846". Dziś w fortyfikacji tej znajduje się Baza Urządzeń Nawigacyjnych, a spora część tego obiektu popada w dalszą degradację.
    Mewi Szaniec stoi  przy Zakręcie Pięciu Gwizdków. Niegdyś, gdy kanał był dużo węższy i płytszy niż obecnie, manewr skrętu w tym miejscu kanału przepływające statki sygnalizowały właśnie pięcioma gwizdkami. Podczas modernizacji kanału portowego w latach 50-tych cypel lądu od strony Nowego Portu ścięto, co zwiększyło bezpieczeństwo żeglugi⁶.

W zaroślach po prawej stronie znajdują się fragmenty pozostałe po ruinie budynku stacji kolejowej

Stacja kolejowa

    Nieco dalej, idąc w głąb półwyspu, w miejscu gdzie tory przecina jezdnia stała po prawej stronie stacja PKP Westerplatte, a po lewej wiata elektrogeneratora. To tu była brama kolejowa wysadzona przez żołnierzy kompanii szturmowej po pierwszym ostrzale "Schleswiga-Holsteina". Od tego miejsca wzdłuż kanału ciągnął się znienawidzony przez niemieckich gdańszczan "rote mauer", czerwony mur. Po kapitulacji rozebrano go, a cegły z niego posłużyły do budowy baraków w obozie koncentracyjnym Stutthof. Stacja i wiata zostały wysadzone przez pionierów 7 września po to, aby polscy obrońcy nie mogli obiektów tych wykorzystać jako punktów oporu (!). Ślad po stacji⁷ to tych parę kawałków gruzu leżących w trawie [2]. To tu 1 września 1939 r. został ciężko ranny st. sierż. Najsarek. Zabrany przez Niemców do szpitala zmarł tego samego dnia.
    Do Basenu Amunicyjnego przed wojną prowadził podwójny tor główny prowadzący przy dzisiejszej jezdni oraz dwie bocznice, które kierowały do magazynów amunicyjnych. Przed wojną bocznice zlikwidowano, bo w magazynach przestano przechowywać amunicję i broń rozładowywaną w Basenie Amunicyjnym⁸. Ale nasypy po nich do dziś są widoczne, tak jak i wały otaczające magazyny amunicyjne. Wały te miały zabezpieczać zabudowania Nowego Portu przed skutkami ewentualnej amunicji przechowywanej w budynkach magazynowcyh. Magazynów było 19 plus 3 magazyny portowe przy Basenie Amunicyjnym. Wybudowano je w 3 rodzajach: na szrapnele (pow 78m²), na amunicję piechoty (pow. 220m²) i na materiały wybuchowe oraz proch (pow. 20m²).  Warto wejść w głąb tego lasku, by zobaczyć te ślady. Warto też z tego względu, że jeszcze dziś są tam doskonale widoczne leje po pociskach "Schleswiga-Holsteina" i bombach Stukasów! [3].

Jeden z wielu lejów, które po 65 latach nadal można znaleźć na terenie Westerplatte.
Ten zapewne pochodzi od bomby Stukasa. Szczęśliwie nikt do tej pory nie zwrócił na nie baczniejszej uwagi,
bo i one zapewne zostałyby zasypane (gdyż burzyłyby "piękny" plan zagospodarownia przestrzennego autorstwa niejakiego artysty Haupta)

    Nie ma żadnego oznaczenia miejsca przy torach, gdzie w nocy 1 września dotarli sierż. Gawlicki i kpr. Jażdż i tuż pod nosem Niemców rozkręcili tory [4] uniemożliwiając hitlerowcom wtoczenie pociągu pancernego na teren Westerplatte. To właśnie dzięki tej brawurowej akcji Niemcom nie udało się wtoczyć cystern z benzolem oraz ropą na teren składnicy 6 i 7 września i spalić tym samym osłaniającego polskie pozycje poszycia leśnego. Pomysłowe byłoby umieszczenie w tym miejscu starej cysterny kolejowej i lokomotywy na nieczynnym od lat torze, która przypominałaby ten dramatyczny epizod z obrony. To właśnie wysoki słup gęstego dymu 7 września z palących się cystern sprawił, że obserwujący go Polacy z Gdańska, Gdyni i Helu uznali, że bohaterska załoga wysadziła się w powietrze i nikt nie przeżył ("... prosto do nieba czwórkami szli...").

Ślad po jednej z bocznic kolejowych oraz widoczny z prawej strony wał ochraniający magazyn amunicyjny nr 1
(nędzne ruiny tego magazynu służą jako pijalnia tanich win i dzika toaleta),
będący oparciem dla żołnierzy placówki "Wał".
To tu padły pierwsze strzały polskich obrońców!

Placówka "Wał"

    Już z tego miejsca dostrzec możemy dostrzec obwałowanie osłaniające pierwszy magazyn amunicyjny. Po ceglanych magazynach nie ma już śladu, choć dociekliwy obserwator szukając cierpliwe znajdzie w zaroślach ruiny jednego z nich (Nr 1) [5]. Dziś jest to sezonowa "pijalnia" amatorów tanich win i dziki szalet. Wielka szkoda, że te atrakcyjne wypoczynkowo zarośnięte ścieżki i dawne bocznice są dziś tak zaśmiecone i zaniedbane. Idealnie nadawałyby się na alejki spacerowe dla turystów i ścieżki rowerowe. Trudno sobie wyobrazić, że niegdyś na tym terenie było popularne kąpielisko i uzdrowisko. Wał przy którym się znajdujemy to bardzo ważne historycznie miejsce (choć w ogóle na to nie wygląda). To właśnie z tego miejsca, z krawędzi wału najbliższej stacji padły pierwsze strzały polskich obrońców! To tu znajdowała się placówka "Wał" kaprala Szamlewskiego.
    W połowie odległości między "Wałem", a miejscem gdzie stał budynek stacji straszy betonowy z napisem "Westerplatte", stwór autorstwa artysty prof. Duszenki pomalowany białą i czerwoną farbą. To "arcydzieło"  powstało zapewne z nadmiaru betonu jaki pozostał po betonowaniu alej na półwyspie...
    (...)

Wyjątkowo nieudany i koszmarny (kolejny na Westerplatte!) monument, który stoi przy wjeździe na półwysep,
tuż obok miejsca gdzie niegdyś stała stacja PKP Westerplatte

Oprac. MWP, wrzesień 2004

All photos (C) westerplatte.com.pl

  ¹ Ranni i zabici.
  ² Nabrzeże i teren portowy na Westerplatte w dużej mierze jest dzisiaj w ogóle niewykorzystywany.
  ³ Obecnie w tym miejscu jest przystań promowa (nieczynna).
  ⁴ R. Hirsch, Mewi Szaniec, "Infort" 1994, nr 2.
  ⁵ W 1829 r. fort zniszczył sztorm. W kilkanaście lat później Prusacy odbudowali tę fortyfikację.
  ⁶ Obecnie mogą przepływać tędy statki o długości do 220 m.
  ⁷ Zachowane plany stacji kolejowej pozwoliłyby na odbudowę tego obiektu i umieszczenia w nim placówki muzealnej lub o charakterze turystycznym (np. punkt informacji turystycznej).
  ⁸ W tym czasie rozpoczął funkcjonowanie port w Gdyni.

    Cały artykuł-przewodnik wraz ze zdjęciami
oraz mapą współczesnego terenu z oznaczeniami punktów,
które opisane są w tym artykule znajduje się w suplemencie
albumu komiksowego "Westerplatte. Załoga Śmierci".
Zachęcamy do lektury!

Album można zakupić w sieciach księgarń Empik i Matras,
księgarniach komiksowych (także w internecie),
a od stycznia 2005 r. także na stronie wydawnictwa Milton Media.